Otomatik vites araçlarda bulunan şanzıman arıza ışığı neden yanar? Yuvarlak dişli içinde ünlem işareti (şanzıman uyarı işareti) yanmasının sebepleri nelerdir? Sarı, turuncu ve kırmızı renkli şanzıman arıza lambası nasıl söndürülür ve tamir edilir sorularına yanıt arayacağız.
Yolda Kalma Riski
İlginizi Çekebilir: Airbag Arıza Lambası Neden Yanar ve Nasıl Söndürülür?
Bilgisayar teknolojisi geliştikçe otomobillerde de bu teknolojiden faydalanılmaya başlandı. Özellikle otomatik şanzımanlı araçlarda her şey; motor kontrol ünitesi (ECU) ve şanzıman kontrol modülü (TCM) gibi kontrol üniteleriyle yönetilir hale geldi. Bu süreç, 1996 yılında standartlaşmaya başlayan ve 2005 yılında büyük gelişme gösteren yeniliklerle gerçekleşti. Eskiden otomatik şanzımanlı araçlarda elektronik kontrol ünitesi bulunmazdı; bunun yerine hidrolik basınçtan, bilyelerden ve yaylardan faydalanılırdı. Şanzımanda bir arıza oluştuğunda, bu durum sadece fiziksel belirti verdiğinde fark edilirdi. Ancak yeni nesil araçlarda şanzımanı kontrol eden üniteler, arızaları çok daha önceden haber verir hale geldi. Bu sisteme ise şanzıman kontrol modülü (Transmission Control Module), kısa adıyla TCM adı verildi.
Şanzıman Kontrol Modülü Nedir?
Otomobil motoru ne kadar güçlü olursa olsun gücün hissedilmesini sağlayan sistem şanzımandır. Eskiden otomatik şanzımanlı araçlarda vites değişim aralıklarını hidrolik basınç, yay gerilimleri ve bilye ile sağlanırdı. Yani eski araçlarda mekanik şanzıman bulunurdu. Daha karmaşık yapıda olduklarından arıza yapma olasılıkları daha fazlaydı. Gelişen teknoloji ile birlikte şanzıman bilgisayar sistemi tarafından kontrol edilmeye başladı. Buna ise şanzıman kontrol modülü (TCM) adı verildi. Bu modül, motor kontrol ünitesi (ECU) ve ABS beyni ile ortak çalışmaktadır. TCM, aracın motor devri, krank mili dönüş hızı ve şanzıman çıkış milinin devrini sürekli olarak takip eder. Buna göre vites değişimlerini yapmadan önce ECU’ya bilgi verir. ECU’da buna göre ateşleme ve yakıt zamanlamasını ayarlar. Ayrıca şanzıman içerisinde onlarca dişli hareket ettiğinden ısınma eğilimi vardır. Şanzımanın sıcaklığını, çalışmasını ve titreşimlerini sürekli izler. Kısaca şanzıman üzerinde tam hakimiyeti bulunan yönetim sistemidir.
| Markaların Kullandığı Otomatik Şanzımanlar | |
| Marka | Şanzımanlar |
| Audi | R tronic, Multitronic, Tiptronic, S tronic |
| BMW | ZF 8HP, M Steptronic, SMG, ZF 6HP, ZF 5HP |
| Chevrolet | Hydra-Matic ve 4 İleri Tam Otomatik (Eski Sistem) |
| Citroen | EAT6, EAT8, ETG, BMP, E-DCS6, Sensodrive, AL4 |
| Fiat | Dualogic, Comfort-Matic, DCT |
| Ford | PowerShift, SelectShift, Durashift, e-CVT |
| Honda | CVT, i-Shift, Tork Konvertörlü, ZF 9HP, e-CVT |
| Hyundai | DCT, CVT (IVT), Tam Otomatik, AMT, ASG (Yarı Otomatik) |
| Mercedes | MG Speedshift, 5G-Tronic, 7G-DCT, 9G-Tronic |
| Opel | Active Select, Easytronic, CVT, EAT6 ve EAT8 |
| Peugeot | EAT8, EAT6, ETG6, BMP6, AL4, E-DCS6 |
| Renault | EDC, DP0, X-Tronic (CVT), BVA, Quickshift, Multi-Mode |
| Volkswagen | DSG, Tiptronic ve ASG |
| Toyota | Aisin CVT, e-CVT, Tork Konvertörlü Tam Otomatik |
Şanzıman Arıza Lambası Neden Yanar? (Kırmızı veya Sarı Renkli)
Aracınızda gösterge ekranında sarı ve kırmızı dişli içinde ünlem işareti bulunan şanzıman arıza işareti yandığı zaman panik yapmayın ancak durumu ciddiye alın. Bu uyarı ışığının yanmasının pek çok sebebi vardır. Şimdi bunlara tek tek bakacağız ancak renkleri de önemlidir.
1- Şanzımanın Aşırı Isınması
Şanzımanın çalışırken 90° C ile 100° C arasında yağ sıcaklığı olması gerekir. Sıcaklığın bu seviyenin üstüne çıkmaması gerekir. En kabul edilebilir seviye 105 derecedir. Ancak daha fazla ısınırsa şanzıman yağının viskozite (akışkanlık) oranı değişir. Bu durumda aracınızın gösterge ekranında şanzıman arıza lambası yanar. Arabayı uzun süre yüksek devirde kullanma, yanlış şanzıman yağı kullanılması ve aşırı yük yükleme şanzımanın ısınmasına neden olur.
2- Yüksek Devir Kullanma
Araçların normalde 2200 ile 3500 devir aralığında kullanılması gerekir. Özellikle spor moda alınıp sürekli yüksek devirde kullanılması şanzımanın zorlanmasına ve TCM’nin hata vermesine neden olur.
3- Şanzıman Yağının Eskimesi
Çoğu kişi şanzıman yağının ömürlük olduğunu düşünür. Ancak kesinlikle öyle değildir. Yarı otomatik, robotik ve çift kavrama şanzımanlarda en fazla 100 bin km’de tam otomatik ve CVT şanzımanlarda ise en fazla 150 bin kilometrede bir şanzıman yağının değiştirilmesi gerekir. Eskiyen şanzıman yağı şanzıman dişlilerinin sürtünmesine ve aşınmasına neden olur. Şanzıman arıza lambasının yanmasının en büyük sebeplerinden bir tanesi yağın eskimesidir.
4- Şanzıman Yağının Azalması
Şanzıman tipine göre araçların şanzıman yağını seviyesi vardır. Örneğin tork konvertörlü tam otomatik şanzıman 7 litre yağ alabilir. Bir DSG şanzıman ise 5-6 litre yağ alabilir. Her ne olursa olsun şanzıman içerisinde yağ miktarı olması gerekenin yüzde 15 altına düşerse düşük seviye kabul edilir. TCM bu durumu algıladığı zaman gösterge ekranında kırmızı renkli şanzıman arıza lambasını yakar.
5- ABS Sensörü Arızası
Diğer tekerlek hız sensörü olan bu parçadan TCM, aracın hızını algılar ve vites değişim aralıklarını belirler. Ancak ABS sensörü bozulduğunda şanzıman TCM değişim aralıklarını algılayamaz. Gösterge ekranında hem ABS ışığı hem de şanzıman arıza lambası yanar.
6- Sensör Arızaları
Şanzıman kontrol modülünün (TCM) çalışması için motor ve bileşenlerinde yer alan pek sensörden veri alır. Örneğin krank mili konum sensörü, şanzıman sensörü ve eksantrik mili pozisyon sensörü bunlardan bir kaçıdır. Bu sensörler arıza yaptığında gösterge ekranında hem motor arıza lambası hem de şanzıman arıza ışığı yanar.
7- Şanzıman Dişlileri Aşınması
Otomatik şanzıman içerisinde onlarca irili ufaklı dişli bulunur. En sağlam otomatik şanzıman bile 500 bin kilometre ömre sahiptir. Kullanım şekline göre bu ömür kısalabilir. Dişliler aşındığı zaman artık kavrama yapamaz hale gelir. Sonuç olarak gösterge panelinde şanzıman ikaz işaretleri yanabilir.
8- Şanzıman Beyni Arızası
Şanzıman kontrol modülü kısa adıyla TCM sistemin beyni konumundadır. Şanzımanın vites geçişlerini ve değişim aralıkları gibi kritik sorumlulukları bulunur. Modül dış etkenlere bağlı olarak arıza yapabilir. Pek çok belirti ile birlikte gösterge ekranında şanzıman arıza lambasının yanmasına neden olur.
9- Elektrik Sorunları
Yeni nesil şanzımanlarda bir çok sensör mevcuttur. Bu sensörler TCM ve ECU arasında bulunan kablolar ile birbirlerine bağlantılıdır. Genelde eskiyen ve darbe alan kablolar kopar ve sensörle arasında elektrik sinyali kesilir. Veri alınamadığı zaman gösterge ekranında şanzıman arıza lambası yanar.
Şanzıman Arıza Lambası Nasıl Söndürülür ve Tamir Edilir?
Eğer aracınızda bir anda şanzıman arıza lambası yandıysa ilk yapmanız gereken şey aracınızı güvenli bir yere çekin ve kontağı kapatmayın. Motor çalışır halde kalsın. Burada amaç sıkışık trafik veya uzun yokuş çıkma sonrası aşırı ısınma olup olmadığını anlamaktır. Bu duruş sırasında vites “P” konumunda dursun. Hatta kaputu açarak içeriye hava girmesini sağlayın ki soğuma daha çabuk olsun. Eğer 20 dakika içinde sönmezse başka bir sorun var demektir. İkinci yol olarak TCM’yi resetleme işlemi yapmak gerekiyor. Aracın motorunu durdurun ve anahtarı çıkarın. Arabadan inin ve kapıları kilitleyin. Yaklaşık 10 dakika bekledikten sonra tekrardan kontağı açıp motoru çalıştırın. Bu sistemi resetlenmesine ve anlık arıza algılamasını sıfırlamaya yarar. Eğer hala yanmaya devam ediyorsa akünün eksi (-) kutup başını sökün 1 saat sonra geri takın. Tüm bunlara rağmen yanmaya devam ediyorsa aracınızı OBD-2 arıza kodları taraması yaptırmak için hangi hata kodlarını veriyor diye araştırın.
Şanzıman ile ilgili OBD-2 Arıza Kodları
- P0700: Şanzıman Kontrol Sistemi Hatası (Transmission Control System Malfunction)
- P0715 ve P0717: Giriş/Türbin Hız Sensörü Devresi (Input/Turbine Speed Sensor Circuit)
- P0720: Çıkış Hız Sensörü Hatası (Output Speed Sensor Circuit)
- P0730: Yanlış Dişli Oranı (Incorrect Gear Ratio)
- P0810: Debriyaj Pozisyon Kontrol Hatası (Clutch Position Control Error)
- P07A3: Şanzıman Sürtünme Elemanı A Sıkışık (Transmission Friction Element A Stuck On)
- P0218: Şanzıman Aşırı Isınma (Transmission Over Temperature)
- U0101: TCM ile İletişim Kaybı
Hata kodları taramasından arıza ışığının yanmasına sebep olan sorunu çözmeniz gerekir. Ancak hiçbir kod gelmemesine rağmen yanıyorsa TCM’nin kendisinde arıza olabilir.
Kaynak: ototetkik.com