Şarj Dinamosu Arızası Nasıl Anlaşılır ve Belirtileri Nelerdir? Şarj Dinamosu (Alternatör) Nasıl Çalışır?

Tüm araçlarda elektrik ihtiyacını karşılayan sistemin kalbi olan şarj dinamosu nedir ve ne işe yarar? Alternatör yani şarj dinamosu arızası nasıl anlaşılır ve arıza belirtileri nelerdir gibi sorulara yanıt arayacağız.

Otomobillerin çalışması için elektrik ihtiyacına gerek vardır. Bunun çok karmaşık sistemler kullanılır. Elektrik sistemi akü, şarj dinamosu (alternatör) ve konjektör gibi parçaların bir uyum halinde çalışmasıyla aracın ihtiyacını karşılar. Şarj sisteminin kalbi konumunda bulunan alternatör ise en önemli görevi üstlenir. Zaten arıza yaptığında da hemen aracınızda büyük problemler ortaya çıkar. Bu sebeple şarj dinamosu hakkında bilgiye sahip olmanız aracınızın genel sağlığı konusunda çok önemlidir.

Şarj Dinamosu Nedir ve Nasıl Çalışır?

Şarj Dinamosu Nedir?

Halk arasında şarj dinamosu veya alternatör olarak bilinen bu parça gerçekte elektrik jeneratörü diyebiliriz. Aracınızın motoru çalışmadan önce kontağı bir tur çevirdiğinizde gösterge ekranında ışıkların yandığını görürsünüz. Bu sırada aracınızın elektrikli donanımlarının “klima, camlar, ışılar vb.” gibi tüm sistemler ihtiyacı olan enerjiyi aküden sağlar. Ancak en sağlam akünün bile ömrü 2-3 saat kadar yeter. Bu sebeple aracın kendi kendine elektrik üreten sisteme ihtiyacı var. İşte bu görevi şarj dinamosu üstlenir ve motor çalışırken hem sistemlere elektrik sağlarken hem de akünün eksilen voltajını tamamlar. Bu yüzden motorda en önemli yardımcı sistemlerin başında gelir.

Şarj Dinamosu Nasıl Çalışır?

Şarj dinamosunun çalışma prensibi, elektromanyetik indüksiyon sistemidir. Aracınızda marşa bastığınız zaman pistonlar yukarı hareket eder, pistonlar alt taraflarında bulunan krank milini çevirir ve bu mil şanzıman miline güç aktarır. Ancak ürettiği büyük güç diğer sistemlerin çalışmasını da sağlar. Krank milinin ucunda bulunan bir dişli kayış yardımıyla şarj dinamosunu da döndürmeye başlar. Böylelikle alternatörün çalışması için gerekli olan güç sağlanmış olur. Alternatörün içinde bir makaraya sarılmış bakır teller vardır. Ayrıca kenarlarında ise mıknatıslar bulunur. Bakır tel sarılı makara dönmeye başladığı zaman mıknatıslar ile etkileşime girer ve elektromanyetik alan oluşur. Bu alanda meydana alternatif akım gelişir. Ancak bu seviyede oluşan elektrik akımının doğru akıma çevrilmesi gerekir. Şarj dinamosu üstünde bulunan diyotlar elektrik akımının tek yöne yani doğru akıma dönüşmesini sağlar. Sonuç olarak elektrik enerjisi elde edilmiş olur. Şarj dinamosundan çıkan elektrik voltajı sürekli değişken durumdadır. Doğrudan sistemlere aktarılmadan önce akım sabitleyici görevi gören konjektöre iletilir oradan da sistemlere aktarımı sağlanır.

Şarj Dinamosu Arızası Nedenleri

Aracınızda şarj dinamosunun arıza yapmasının pek çok nedeni olabilir. Ancak bunlardan başlıca olanlarını bilmek çok önemlidir. Genelde aşağıda sıralayacağımız nedenlerden dolayı şarj dinamosu arıza yapmaktadır.

• Şarj Dinamosunun Eskimiş Olması: Sıradan bir alternatörün ömrü yaklaşık olarak 5 yıl veya 120.000 kilometre civarındadır. Bu süreden sonra kullanım ömrü bittiği için arıza vermeye başlayacaktır.
• Şarj Kayışının Eskimiş Olması: Krank milinin üstünde bulunan kasnağa bağlı olan kayış buradan aldığı gücü alternatör kasnağına aktarır. Ancak bu kayış sıradan kauçuk maddeden yapılmıştır. Sürekli sıcak ve soğuğa maruz kaldığı için zamanla yıpranır. Zaten tamamen koptuğu zaman şarj etmez hale gelir. Ancak kayış eskidiğinde sertleşir ve büyür. İlk çalıştırmada ötme sesi geliyorsa veya kayışı görsel olarak kontrol ettiğinizde üzerinde çatlaklar varsa değiştirmeniz gerekmektedir.
• Alternatör Kasnağı Arızası: Şarj dinamosunun ucunda kayışla birlikte dönen rulman bulunur. Buna alternatör kasnağı adı da verilir. İçerisinde bilye bulunduran sıradan silindir çeklinde parçadır. Eğer alternatör kasnağı bozulursa kayışın dönmesini zorlaştırabilir. Bu durum şarj dinamosunun bozulmasına neden olur.

• Şarj Dinamosu Kömürünün Bitmesi: Alternatör içerisinde aslında adı fırça olan ve sanayide kömür olarak bilinen parçalar vardır. Kömürün görevi dinamo içerisinde elektrik iletimini sağlamaktır. Sürtünme nedeniyle zamanla kalınlığı azalır ve elektrik taşıyamaz hal gelir. Sonuç olarak manyetik alan oluşmaz ve elektrik üretilemez hale gelir.
• Konjektör Arızası: Şarj dinamosundan çıkan elektrik sürekli değişken durumdadır. Eğer dinamodan çıkan elektrik doğrudan sisteme aktarılsaydı voltaj değişimleri nedeniyle sorunlar olurdu. Bu yüzde önce konjektör adı verilen voltaj sabitleyici parçaya aktarılır. Konjektör bozulduğu zaman şarj dinamosunun da arıza yapmasına neden olacaktır.
• Şarj Dinamosu Kablolarında Kopma veya Kısa Devre: Alternatörün ürettiği elektrik kablolar yardımıyla sisteme dağıtılır. Kablolar sürekli sıcak, soğuk ve suya maruz kalabilir. Daha önemlisi bağlantı terminallerinden kopabilir. Sonuç olarak şarj dinamosu devre dışı kalır.

Şarj Dinamosu Arızası Belirtileri

Alternatörün sürekli olarak bakımlı ve arızasız olması çok önemlidir. Çünkü sizin hiç olmadık bir zamanda yolda kalmanıza neden olabilir. Her ne olursa olsun aşağıda sayacağımız belirtilerden bir tanesi bile varsa bir oto elektrikçiden yardım almanız gerekebilir.

• Göstergede Akü Işığı Yanması: Aracınızın motor çalışmadan önce kontak akü açılacak kadar çevrildiğinde gösterge ekranında kırmızı renkli akü lambasının yanması normaldir. Bu sırada ihtiyaç olan tüm elektrik aküden kullanılıyor demektir. Ancak motor çalıştıktan bir kaç saniye sonra akü işaretinin sönmesi gerekir. Eğer hala yanmaya devam ediyorsa akü şarj etmiyor demektir. Muhakkak kontrol edilmesi ve bu şekilde kullanılmaması gerekir. Çünkü akü tam bittiği zaman aracınız yolda kalır ve daha kötüsü daha pahalı arızalara sebep olabilir.

• Sürekli Sigorta Atması: Aracınızda elektrikli donanımları yüksek gerilimlere karşı korumak için sigortalar bulunur. Sürekli sigorta atmasıyla karşı karşıya kalıyorsanız alternatör arızalı olabilir. Eğer görmezden gelirseniz aracınızda yangın çıkmasına bile neden olabilecek sorunlara neden olabilir.
• Motorun Zor Çalışması: Şarj dinamosu aküyü yavaş şarj ettiği zaman ilk marş sırasında buji ve ateşleme sisteminin ihtiyacı olan elektriği sağlayamayabilir. Alternatör arızasının ilk görülen belirtilerinden bir tanesi özellikle sabahları motorun zor çalışmasıdır.
• Motor Çalışırken Ötme ve Uğultu Sesi Gelmesi: Alternatör arızasında içerisinde bulunan parçalar bozulurlar. Sürekli dönen bir sistem olduğu için arıza yaptığı zaman ötme ve uğultu sesi çıkmasına neden olabilir.
• Yolda Giderken Stop Etme: Şarj dinamosu bazen elektriği tamamen kesip aracı elektriksiz bırakabilir. Bu durum yolda giderken aracınızın motorunun durmasına neden olabilir. Bir süre sonra tekrar çalışır hale gelebilir. Ancak şunu unutmayın kısa bir süre sonra tamamen çalışmayı durduracağından yolda kalacaksınız.
• Far Işıklarının Azalıp Artması: Aracınızda gaz verdiğinizde far ışık gücünün arttığını gazdan çekince rölantide ışıkların az yandığını görüyorsanız şarj dinamosu arızalı olabilir. Çünkü sistemin ihtiyacı olan elektrik enerjisini sağlayamıyor demektir.

Şarj Dinamosu (Alternatör) Nasıl Tamir Edilir? 

Aracınızda şarj dinamosunun arıza yaptığından şüphe ediyorsanız ilk yapmanız gereken şey multimetre yardımıyla aküye gelen elektrik voltaj değerini ölçmek gerekir. Motor çalışmazken akünün voltaj değeri “12.5 ile 12.9 volt” arasında, motor çalışırken ise “13.7 ile 14.5 volt” arasında olmalıdır. Eğer bu değerlerden daha yüksek veya daha düşük çıkarsa alternatör arızalı demektir. Daha sonra aracınızda farlar, klima ve teyp gibi elektrik tüketen sistemler aktif hale getirilir. Burada amaç sisteme olabildiğinde elektrik yükü bindirmektir. Bu sırada ölçüm yapıldığında asla 13 volt altına düşmemelidir.

Bu testler yapıldıktan sonra şarj dinamosunda arıza olduğu tespit edilir. Daha sonra tamir edilebilecek bir şey ise tamir yoluna gidilir. Çünkü yeni alternatör fiyatları çok pahalıdır. Kömür değişimi veya yeniden bakır tel sarımı yapılması gerekebilir.

Kaynak: ototetkik.com