Yeni nesil OBD-2 sistemini içeren araçlarda bulunan arıza kodlarından birisi olan P0130 oksijen sensörü devresi arızası (Bank 1, Sensör 1) nedir ve ne anlama geliyor? P0130 hata kodu nedenleri, belirtileri ve tamir yolları nelerdir? Oksijen sensörü nedir ve ne işe yarar gibi sorulara yanıt arayacağız.
Bilgisayar teknolojisinin gelişmesiyle birlikte hayatımızdaki birçok şey bilgisayarlar tarafından kontrol edilmeye başladı. Bu sisteme en erken uyum sağlayanlardan biri de otomobiller olmuştur. 1996 yılında Amerika’da, 2001 yılında ise Avrupa’da enjeksiyonlu motora sahip araçlar zorunlu hale gelmiştir. Enjeksiyon sistemi, motor kontrol ünitesi (ECU) içerir. ECU’nun halk arasında bilinen adı ise motor beynidir. ECU’da, OBD-2 hata kodları adı verilen ve önceden programlanmış kodlar bulunur. Bu kodlar motor ve bileşenlerinde yer alan sensörlere tanımlanmıştır. Her sensörün kendine ait birden fazla arıza kodu olabilir. Sensörlerden gelen sinyaller, aracın ECU’suna önceden tanımlanan normal değerlerin dışına çıktığında hata kodu olarak algılanır. Sürücüye bir sorun olduğunu göstermek için gösterge ekranında motor arıza lambası (check engine) yanar. Bir otomobilde en önemli sensörlerden biri de oksijen (O2) sensörüdür.
Oksijen Sensörü Nedir ve Nasıl Çalışır?
Araçlarda en çok motor arıza ışığının yanmasına neden olan sensördür. Pek çok kişi O2 sensörünün nasıl çalıştığını merak eder. Sensörün çalışma prensibini açıklayacak olursak, içten yanmalı motorlarda doğru hava/yakıt karışım oranı olması gerekir. Bu çoğu zaman 14.7/1 seviyesindedir. Yani her 14,7 birim havaya karşılık 1 birim yakıt bulunmalıdır. Bu hassas orana ise “AFR (Air Fuel Ratio)” denilir. Bu oranı ayarlamak için araçlarda oksijen sensörü yer alır. Oksijen sensörü, aracın egzoz sistemi üzerinde bulunur ve egzoz gazı içerisindeki yanmamış oksijen miktarını ölçer, motor kontrol ünitesine bilgi verir. ECU, O2 sensöründen aldığı verileri analiz ederek aracın ateşleme zamanlaması ve yakıt miktarını ayarlar. Bu sebeple, oksijen sensöründe arıza meydana gelirse aracınızda çok ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.
P0130 Oksijen Sensörü Devresi Arıza Kodu Anlamı Nedir?
Ülkemizdeki araçların neredeyse tamamı düz sıra motora sahiptir. Yani motorlar genelde tek blok üretilir. Eğer aracınızda V8 gibi çift blok motor varsa iki adet oksijen sensörü bulunur. Ama tek sıra ise bir tane O2 sensörü bulunur. Bu yüzden tek sıra arabalarda sadece Bank 1, Sensör 1 bulunur. Araçlarda genelde üç farklı çeşitte oksijen sensörü yer alır.
- Zirkonya Sensörler: En çok kullanılan sensör tipidir. Yani Opel, Fiat, Hyundai, Ford, Renault, Honda, Toyota ve Volkswagen gibi markalar bu tip sensör kullanır. Sensör 0,2 ile 0,9 volt aralığında çalışır. Sensörden ECU’ya dönen sinyal 0,2 volt altına düşerse fakir karışım, yani AFR oranında hava çok, yakıt az anlamına gelir. Eğer 0,9 voltun üstüne çıkarsa bu sefer zengin karışım olur. Bu da hava az, yakıt çok demektir. Zirkonya sensörlerin normal çalışabilmesi için aracın normal motor çalışma sıcaklığının 85 ile 90 derece arasında olması gerekir. Zirkonya sensörlerin en önemli özelliklerinden birisi, kendi voltaj değerlerini üretebilmeleridir.
- Titanyum Sensörler: Zirkonya sensörler gibi değildir. Voltaj üretmek yerine egzoz gazındaki oksijen miktarına göre kendi voltaj dirençlerini oluştururlar. Yani ECU’dan bu tip sensöre voltaj gelir ve direnç oluşur. Eğer direnç oluşmazsa sensör hata verir. Daha çok 90’lı yıllarda BMW, Opel ve Volvo gibi araçlarda kullanılmıştır. Değer değişikliklerine çok hızlı yanıt verebilirler.
- Geniş Bant Sensörler: Bu tip oksijen sensörleri günümüzde en yeni modelli araçlarda yer alır. Diğerleri gibi sadece zengin ve fakir karışımı değil, karışım içindeki hava/yakıt oranını da ölçerler. Daha çok BMW, Mercedes ve Audi gibi “premium marka” denilebilecek araçlarda yer alır.
P0130 Arıza Kodu Anlamı: Eğer aracınızın egzoz manifoldunda yer alan oksijen sensörü, daha önceden programlanan değerlerin üstünde sinyal alırsa, “P0130 O2 Sensör Devresi Arızası (Bank 1 Sensör 1) (P0130 O2 Sensor Circuit Malfunction (Bank 1 Sensor 1))” OBD-2 arıza kodunu verir.
P0130 Oksijen Sensörü Devresi Arıza Kodu Nedenleri
Oksijen sensörü arıza yaptığı zaman aracınızda pek çok sorun ortaya çıkar. Başta performans olmak üzere ekonomik kayıplara yol açabilir. Oksijen sensörünün bozulmasının birkaç nedeni vardır:
1- Sensör Ömrü
Sıradan bir sensör ömrü 100.000 – 150.000 kilometre arasındadır, bu süreden sonra değiştirilmesi gerekir. O2 sensörü çalışma ömrünü tamamladığında artık arızalar vermeye başlar. Bu sebeple her 5 yılda bir veya 100 bin kilometrede değiştirilmesi gerekir. Eskimiş olması, oksijen sensörü kaynaklı arızaların ilk nedenleri arasında yer alır.
2- Sensör Kabloları
Oksijen sensörü ile ECU arasında sinyalleri ileten kablolar vardır. Bu kablolar “konektör” adı verilen soketlere bağlıdır. Sensör ve ECU’nun kablolarında kısa devre, kopma veya şase yapma, sensörün arıza vermesine neden olabilir.
3- Isıtıcı Devresi Arızası
Oksijen sensörünün 85 derece civarında çalışması gerekir. Bunun için üst kısmında ısıtıcı devresi vardır. Eğer bu devre korozyona maruz kalırsa hata verebilir. Bu durum oksijen sensörünün P0130 arıza kodu vermesine neden olur.
4- Egzozda Kaçak Olması
Oksijen sensörü, aracın egzoz manifoldundan sonra yer alır. Egzoz gazı çok sıcak olduğu için manifold veya boruda sızıntılara neden olabilir. Bir çeşit vakum kaçağı olan bu sorun, P0130 hata kodunu tetikleyebilir.
5- MAP Sensörü Arızası
Aracınızda manifold basıncını ölçen MAP sensörü adı verilen bir sensör vardır. Bu sensör, O2 sensörü ile senkronize halde çalışır. Eğer MAP sensörü arıza yaparsa oksijen sensörü devresi de çalışmaz. Sonuç olarak P0130 hata kodu oluşur.
6- Katalitik Konvertörün Tıkanması
Egzoz gazında yer alan zararlı maddelerin filtre edilmesi için katalitik konvertör bulunur. Oksijen sensörü ile uyumlu çalışır ve sensör, katalitik konvertörü takip eder. Eğer konvertör tıkanırsa egzoz gazı yoğunlaşır ve P0130 hata kodu oluşur.
7- Kalitesiz Yakıt Kullanımı
Kalitesiz ve ucuz yakıtların içerisinde bulunan maddeler oksijen sensörünün arızaya geçmesine neden olabilir. Özellikle yanlış oktan yakıt kullanılması en çok etkendir. Oksijen sensörünün arıza vermesine sebep olur.
8- Sensörün Kirlenmesi
Oksijen sensörünün uç tarafı sürekli olarak egzoz gazına maruz kalır. Bu sebeple ucunda bulunan algılayıcılar zaman tıkanabilir. Her 10 bin kilometre bakımında oksijen sensörü temizletmek parça ömrünü artırır. Sonuç olarak O2 sensörünün kirlenmesi P0130 hata kodu vermesine neden olabilir.
P0130 Oksijen Sensörü Devresi Arıza Kodu Belirtileri
- Motor Arıza Lambasının Yanması
- Rölantide Dalgalanma ve Stop Etme
- Arabanın Gaz Yememesi
- Çekiş Düşüklüğü
- Yakı Tüketiminin Artması
- Egzoz Emisyon Değerlerinin Artması
- Egzozdan Çürük Yumurta Kokusu Gelmesi
- Egzozdan Siyah Duman Gelmesi
P0130 Arıza Kodu Onarım, Tamir ve Çözümü
Aracınızda P0130 oksijen sensörü devresi arıza kodu çıkıyorsa, öncelikle yapılması gereken işlem aracı marka ve modele uygun bir cihazla bilgisayara bağlayarak OBD-II arıza kodları taraması yaptırmaktır. Eğer başka hata kodları da mevcutsa, öncelikli olarak onların giderilmesi gerekir. P0130 arıza kodu genellikle P0171 hata kodu ile birlikte görülür. Multimetre yardımıyla sensörün voltaj değerleri ölçülmelidir. Ölçüm 0.1 V ile 0.9 V aralığının dışına çıkıyorsa, sensörün kendisinde ya da elektrik devresinde bir arıza vardır. Bazı durumlarda sensör hiç sinyal üretmeyebilir. Bu gibi durumlarda oksijen sensörünü değiştirmek en doğru çözümdür. Ancak şu unutulmamalıdır: Aracın fakir veya zengin karışımla çalışmasına neden olabilecek başka arızalar da olabilir. Bu nedenle sensör değişimi, bazı durumlarda tek başına yeterli olmayabilir.
Kaynak: ototetkik.com