Gaz Kelebeği Konum Sensörü (TPS) Arıza Belirtileri Nelerdir? TPS Nedir ve Ne İşe Yarar?

Günümüz otomobillerden yüzlerce sensör yer alır. Bunlardan bir tanesi de gaz kelebeği konum sensörüdür. Peki ya gaz kelebeği konum sensörü (TPS) nedir ve ne işe yarar? Gaz kelebeği konum sensörü arızası nasıl anlaşılır ve belirtileri nelerdir?

Eskiden otomobillerde her şey mekanik olarak ayarlanırdı. Aracınızın motorunda bir arıza olduğunda fiziksel belirti verdiği zaman fark edilirdi. Ancak bilgisayar teknolojisinin gelişmesiyle otomobillerde buna ayak uydurdu. Motor ve bileşenlerine yerleştirilen sensörler aracın her parçasını kontrol edip, motor kontrol ünitesi (ECU) adı verilen sisteme bilgi verirler. Gaz kelebeği konum sensörü de motorun düzgün ve verimli çalışması için en hayati olanlardan bir tanesidir. Bu yüzden ne işe yaradığını bilmek her sürücü açısından önemlidir.

İlginizi Çekebilir: Bitik Motor Nasıl Anlaşılır?

Gaz Kelebeği Konum Sensörü (TPS) Nedir ve Nasıl Çalışır?

Gaz kelebeği konum sensörü motorun çalışmasını ayarlayan en kritik sensörler arasında yer alır. Hatta bozulduğu zaman aracınız artık hareket edemez hale gelir.

Gaz Kelebeği Konum Sensörü: Diğer adı TPS olan bu sensör “Throttle Position Sensor” baş harflerinin kısaltmasını yansıtmaktadır. Gaz kelebeğinin görevi sürücünün gaz pedalına bastığı kadar motora hava emilmesini sağlamaktır. Yeri emme manifoldu ile hava filtresi arasındadır. Gaz pedalının konumuna göre gaz kelebeği açılır ve motora hava girişine izin verir. Gaz kelebeği konum sensörü ise açıklık derecesini ECU’ya bildirir. ECU, sensörden aldığı verileri yakıt miktarının ayarlanması ve ateşleme zamanlamasını düzenlemek için kullanır.

Gaz Kelebeği Konum Sensörü Çalışma Prensibi: Gaz kelebeği konum sensörünün diğer adı açı sensörü olarak bilinir. Gaz kelebeğinin açıklık açısını ölçer ve bunu voltaj değerine dönüştürür. Bu voltaj 1 ile 5 volt aralığındadır. Kelebek tam kapalı konumdayken voltaj 1, tam açık konumdayken ise 5 volt değerindedir. Bu aralığın arasındaki sinyaller sayesinde ECU, gaz kelebeğinin açıklık derecesini öğrenir. Sensörü ise gaz kelebeğinin açıklık miktarını voltaj değerine dönüştürerek ECU’ya sinyal gönderen elektrikli bir potansiyometredir.

Gaz Kelebeği Konum Sensörü (TPS) Arıza Belirtileri?

Pek çok araç sahibi TPS bozulduğu zaman ikilemde kalır. Bu yüzden gaz kelebeği konum sensörü arızası nasıl anlaşılır bilmek önemlidir. TPS arızalandığın herkesin fark edeceği kendine has belirtiler verecektir.

Motor Arıza Lambasının Yanması: Her sensör arızasında olduğu gibi aracınızın gösterge ekranın motor arıza lambası (check engine) yanacaktır. Bu işaretin anlamı motor ve bileşenlerde yer alan sensörlerden birisinden hatalı veri algılandığıdır. Sebebini bulmak için aracınızı OBD-2 kodlarının bulunduğu bilgisayara bağlayıp arıza kodları taraması yaptırmaktır. Zaten TPS arıza yaptığında aşağıdaki tabloda göreceğiniz gibi kendiyle alakalı hata kodlarını verecektir.

Rölantide Dalgalanma: Gaz kelebeği konum sensörü arıza yaptığı zaman motorun hava/yakıt karışım oranı bozulacaktır. Bir motorun çalışırken en zorlandığı durum rölantide kalmasıdır. Eğer devir saatinin titrediğini ve dalgalandığını görüyorsanız gaz kelebeği konum sensörü arızalı olabilir.

Gaz Pedalı Tepkisinin Zayıflaması: Aracınızı kullanırken gaza bastığınızda hemen gaz yemiyorsa veya gaza basmamanıza rağmen kendi kendi gaz veriyorsa TPS arızalı olabilir. Gaz verme düzensizliklerinin en büyük şüphelisi gaz kelebeği konum sensörüdür.

Motor Performansının Düşmesi: Arıza yapan TPS, motor kontrol ünitesine kelebek konumunu bildirmez. ECU, veri alamadığı için hava/yakıt karışımını doğru ayarlayamaz. Belki de kelebek tam kapalı olmasına rağmen tam açıkmış gibi sinyal gönderir. Sonuç olarak aracınızın motoru boğulabilir veya havasız kalabilir. Genelde zengin veya fakir karışımla çalışmasına neden olur. Sonuç olarak aracınızda güç kaybına neden olabilir.

Egzozdan Siyah Duman Gelmesi: içten yanmalı motorlarda hava yakıt karışım oranına “stokiyometrik oran” adı verilir. Bu oran genelde 14.7/1 seviyesindedir. Yani motorda her 14.7 birim havaya karşılık bir birim yakıt olmalıdır. Arıza yapan gaz kelebeği konum sensörü hava yakıt karışım oranının bozulmasına neden olur. Bu durumda motor ya zengin, ya da fakir karışımla çalışacaktır. Bu durumda aracın egzozda kara duman atmasına neden olacaktır.

Motordan Yakıt Kokusu Gelmesi: Arızalı TPS, gaz kelebeğinin sürekli açık kalmasına neden olabilir. Nadiren de olsa aracınızın kaputunun altında yakıt kokusu geldiğini hissedebilirsiniz.

Vites Geçişlerinde Sarsıntı: Eğer otomatik şanzımanlı aracınız varsa ve son zamanlarda vites geçişlerinde sarsıntı ve takılma görüyorsanız TPS arızalı olabilir. Çünkü otomatik vites araçlarda vites değişim aralıkları bu sensörden alınan verilere göre belirlenir.

Motorun Limp (Koruma) Moduna Girmesi: Yeni nesil otomobillerde sensör arızaları aracın koruma modu adı verilen limp moduna girmesine neden olabilir. Koruma modu, aracınızın gazını keserek belirli bir devir ve hız üstüne çıkmasını engeller. Motoru daha fazla zarar görmemesi için korumaya alır.

Gaz Kelebeği Konum Sensörü (TPS) Arızası Nasıl Tamir Edilir?

Aracınızda yukarda saydığımız belirtilerden bir veya daha fazlası varsa muhakkak aracınızı bilgisayara bağlayarak hangi hata kodlarını verdiğine baktırın. Eğer OBD-2 tarayıcısında gaz kelebeği konum sensörü ile alakalı kodlar görürseniz öncelikle sensörü temizleyin. Çünkü pislik ve kir nedeniyle kelebek açısı bozulabilir ve sensörün hata vermesine neden olabilir. Daha sonra sensör kablolarında bir kopma, kısa devreye veya hasar varsa onları tamir edin. Eğer arıza hala devam ediyorsa sensörün kendisini değiştirmeniz gerekecektir. Sen değiştikten sonra tekrar bilgisayara bağlayıp arıza kodunu silmeniz gerekmekte.

Kaynak: ototetkik.com